VERSLAG | AMERIKAANSE AANVAL OP EUROPA
20 januari 2026
Amerikaanse aanval op EuropaDe postliberale draaiVerslag door Dieuwertje van Schadewijk Sinds president Trump aan zijn tweede termijn is begonnen, zijn de VS als grote bondgenoot van Europa onherkenbaar geworden. Amerika gaat keihard in de aanval tegen de liberale orde die het zelf heeft gebouwd. Tegen de achtergrond van Trumps dreigementen rondom Groenland gaan Amerika-kenner en jurist Kenneth Manusama en schrijver en historicus Ewoud Kieft op 20 januari in een volle zaal in gesprek over de gevolgen die deze ontwikkelingen kunnen hebben voor Europa. Wat we nu zien, zegt Kenneth Manusama, is dat de democratie in de VS op de tweede plek staat - na het algemene belang, ‘the common good’. Een grote sterke leider en de elite bepalen wat de heersende cultuur moet zijn, en alles hangt daar vanaf. Het liberale discours over mensenrechten en individuele rechten past daar niet langer in, en is ondergeschikt aan het algemene belang. Ewoud Kieft ziet een parallel met de manier waarop Europese denkers in het begin van de twintigste eeuw meegingen in het verhaal dat de liberale orde verderf zaaide. Zij formuleerden een gefundeerde kritiek op de modernisering, die stond voor een gebrek aan geborgenheid, een ‘thuis’. Ditzelfde denken vormt de motor achter de ideologische beweging rondom Trump die een postliberale orde probeert te bewerkstelligen. Een nieuwe wereldordeDe onlangs verschenen National Security Strategy heeft Europese leiders opnieuw op scherp gezet. De Amerikaanse regering beschouwt de wereld als een geheel van soevereine staten, legt Kenneth uit. En in dat geheel lijkt Europa niets meer te betekenen. Ter illustratie laat hij een foto zien van Trump en Poetin die elkaar de hand schudden. De grote afwezige hier is natuurlijk president Xi, voegt Kenneth toe. De wereld die de Amerikanen voorstaan moet namelijk worden opgedeeld in drie delen: de VS, Rusland en China. “Europa moet blijkbaar onder de Russische invloedssfeer vallen”, zegt Kenneth. Als het aan Trump ligt wordt de Russische economie opgepompt en als gevolg daarvan zal de EU intern verzwakt raken. Vanuit die opvatting kun je verklaren waarom Trump zo’n ding maakt van Groenland, zegt Kenneth. “Hij is net een hond; hij ruikt bloed”.Het postideologische EuropaHoe moeten we hier weerstand aan bieden? “We winnen het niet alleen met verontwaardiging, door Trump de grote oranje bullebak te noemen”, stelt Ewoud. We moeten strategisch denken. We moeten manieren bedenken om overeind te blijven hier”, vervolgt hij. Het lastige is dat we verrast zijn door de felheid en retoriek van de VS, stelt Kenneth. We zijn in Europa zo postideologisch dat we ons niet kunnen voorstellen dat Rusland ons zou kunnen aanvallen. “Wij redeneren niet meer vanuit principes; onze politici hebben dat harde ideologische vuur niet. Als er al een ideologie is, dan is het die van de markt. En omdat we zo postideologisch zijn kunnen we niet goed begrijpen wat er nu in de VS gebeurt. We voelen ons niet werkelijk bedreigd, en daarom is concrete stappen zetten zo moeilijk.”Ewoud stelt dat de EU een beschadigd ‘merk’ is. ‘Europa’ staat voor het failliet van het liberalisme, voor een doorgeschoten individualisme. Hij denkt dat we in Europa nationale offers zullen moeten brengen om een vruchtbare samenwerking te kunnen realiseren, én om de urgentie van dit alles invoelbaar te kunnen maken voor EU-burgers. Maar er is meer nodig, denkt hij. Onze politieke cultuur is conflict-vermijdend. “Als je met rechts praat, maakt je fascisme salonfähig, is de gedachte”, stelt hij. Volgens hem moeten we af van die angst: “we moeten vaker met elkaar in gesprek vanuit ideologische botsingen; juist daaruit kan een gezonde democratie voortkomen”. Een derde termijn?Aan het einde van het gesprek komen we weer terug bij de situatie in Amerika. Beide sprekers zijn het erover eens dat de Democraten vooralsnog geen coherent alternatief verhaal hebben; de partij moet ideologischer worden. Niemand weet wat er rond de mid-terms gaat gebeuren. Zal Musk zich roeren? “Het kan heel akelig worden en het zou mij niets verbazen als Trump alles in gaat zetten. Het is zorgwekkend”, stelt Ewoud. Kenneth vraagt zich af hoe de VS, China en Rusland “gezellig gaan samenwerken in deze nieuwe wereldorde”. Hoe gaat dat eruit zien? De VS beginnen bovendien ook steeds meer op China te lijken, stelt hij, aangezien de regering bijvoorbeeld deelname heeft in grote bedrijven. “Ik denk ook dat Trump een derde termijn serieus wil realiseren”, voegt hij daaraan toe. Of die derde termijn er gaat komen is op dit moment hoogst onzeker. Maar als Europa weerstand wil bieden aan de postliberale draai, moet het misschien óók weer ideologisch durven zijn. Wat dat precies betekent, gaan we de komende tijd zien.